یەکێک لە گلەییەکانی بەرهەمهێنەران ئەوەیە کە کەسانی خوێندەوار پێویستیان بە چەند مانگێک ڕاهێنان هەیە بۆ ئەوەی لە هێڵی بەرهەمهێناندا کاربکەن، زانکۆکانیش فێری کارامەیی ناکەن.
بە وتەی پەیامنێری مێهر، کۆمەڵگاکان لە ڕووی پرسی فەرهەنگی و کۆمەڵایەتییەوە جیاواز بوون. بەڵام هەندێک بابەتی گشتی هاوبەشن بۆ هەموو کۆمەڵگاکان و چارەسەرەکان دەتوانن وەک یەک بن. ئەمڕۆ دەبینین زانکۆکانی نەوەی چوارەم لەسەر بنەمای ڕێزبەندی خاوەنکارەکان سەرچاوە مرۆییەکان ڕادەهێنن. لە ئێستادا یەکێک لە گلەیی و گلەیی بەرهەمهێنەران لە ئێران و بە تایبەت لە کەرتی پیشەسازیدا ئەوەیە کە کرێکاران و دەرچووانی زانکۆ بۆ کارکردن لە هێڵی بەرهەمهێنان پێویستیان بە چەند مانگێک ڕاهێنان هەیە. ئەوان پێیان وایە خوێندنی زانکۆ زیاتر تیۆرییە و دەرچوان لێهاتوویی پێویست لە چالاکییە کردارییەکاندا بەدەست ناهێنن. خەرجکردنی چەند جارێک، لە خوێندنی فەرمی زانکۆوە بۆ خوێندنی تایبەت، کات و پارە بەفیڕۆ دەدات، بۆیە ئەو پرسیارەی کە دێتە ئاراوە ئەوەیە ئایا وەزارەتی هاوکاری و کار و چاودێری کۆمەڵایەتی لەمبارەیەوە لەگەڵ وەزارەتی زانست و توێژینەوە و تەکنەلۆجیا پێشنیاری دەستکاریکردنی سەردێڕەکانی کردووە؟ و یارمەتی ئایا خوێندنی زانکۆی هەیە؟
زانکۆی نەوەی چوارەم زانکۆیەکە کە چالاکە لە گەڕان بەدوای گەیشتن بە ئامانجە پەروەردەیی و توێژینەوە و کارگێڕییەکان سەبارەت بە بەرپرسیارێتی کۆمەڵایەتی و ناوچەیی. ئەم پێناسە نوێیە لەگەڵ ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام و هەروەها پەیوەندی نێوان پیشەسازی و زانکۆدا دەگونجێت. لە ڕاستیدا زانکۆی نەوەی چوارەم لە وەڵامی ئەو گرژییە ژینگەییانەی کە پێکهاتەیەکی بەرچاوی سەردەمی ئێستایە سەریهەڵداوە و لە پەرەسەندنی نەوەکانی زانکۆکاندا سەریهەڵداوە.
لە پارادایمی نوێی گەشەکردندا، زانکۆکان وەک لایەنە پەیوەندیدارە سەرەکییەکان دادەنرێت کە توانای دروستکردنی گۆڕانکاری کۆمەڵایەتییان هەیە و پێگەی ئەوان وایان لێدەکات سەرکردەکانی داهاتوو ئامادە بکەن و زانیاری بەرهەمبهێنن کە بنەمای گەشەی ئابووری بەردەوام و پیشەسازییە بەردەوامەکانە.
توخمە سەرەکییەکەی زانکۆکانی نەوەی چوارەم بریتییە لە ڕۆڵگێڕان لە کایەی کۆمەڵایەتی و گەشەسەندنی ئابووری بەردەوامدا. کۆمەڵگاکانی ئەمڕۆ تادێت بەرەو کۆمەڵگای زانستی دەچن، بەمەش ڕۆڵی زانکۆکان لە پرسە کۆمەڵایەتییەکان، بەتایبەتی پرسە ناوچەیی و ناوخۆییەکان زیاتر بەرچاو کەوتووە. بەم گەشەکردن و گەشەسەندنی کۆمەڵگاکان، زانکۆکان لە دامەزراوەی لاوەکییەوە ڕوویان لە دامەزراوە سەرەکییەکان کردووە و ڕۆڵی بزوێنەری داهێنان دەگێڕن.
زانکۆ مۆدێرنەکان دەبێ بتوانن بەشداری لە کێبڕکێی جیهانیدا بکەن لە هەمان کاتدا گەشەسەندنی ناوچەیی و زیاتر ڕۆڵی خۆیان بگێڕن لە هەماهەنگی ئەکتەرە گشتی و تایبەتەکان لە چالاکییەکانی داهێنان و پەرەپێدانی ستراتیژی ناوچەیی بۆ دروستکردنی چوارچێوەیەکی ڕێکخراوەیی. نەزانی زانکۆکان بەرامبەر بەرپرسیارێتی کۆمەڵایەتی لە هەر ڕەهەندەکانیدا ئەنجامی تێکدەرانەی بەدوای خۆیدا دەهێنێت. کاتێک زانکۆکان دەچنە نەوەی چوارەمەوە، ئیتر زانکۆ ناتوانێت کۆمپلێکسێکی تەواو زانستی بێت و پیشەسازییەکە دەبێت لە تەنیشت زانکۆکە دابنرێت. لەسەر بنەمای ئامانجەکانی بەردەوامیی و گەشەپێدانی بەردەوام، پێویستە ڕەچاوکردنی کۆمەڵایەتیش بخرێتە کارنامەی زانکۆکانەوە و ئەوانیش لەم ئاراستەیەدا بە پەرۆش بن. لەم قۆناغەدا هەموو هەوڵێک دەدرێت بۆ ئەوەی زانکۆ ئەرکەکانی خۆی لە بەشی بەرپرسیارێتی کۆمەڵایەتی جێبەجێ بکات.
لە خوێندنی فەرمیەوە بۆ نافەرمی
مەحمود کەریمی بیرانوەند، بریکاری وەزیری دامەزراندن لە وەزارەتی هاوکاری، کار و چاودێری کۆمەڵایەتی، بە مێهر لە بارەی پێویستی پیشەسازی و هاوکاری زانکۆکان لە ڕاهێنانی ئەو سەرچاوە مرۆییانەی کە کۆمەڵگەی بازرگانی پێویستیانە: بواری زانکۆ و بواری کردەیی، بە مێهری ڕاگەیاند دوو ڕەهەندی جیاوازن. ناکرێ بگوترێ ئێمە کۆرسی پەیوەست بە بوارەکانی زانکۆمان نییە. پێویستە پەروەردەی فەرمی هەبێت چونکە زۆرێک لەو بابەتانەی لە زانکۆکان دەخوێندرێن تیۆریین. پەروەردەی کەرتی تایبەت جیاوازە لەوەی کە خوێندکاران لە زانکۆدا چ بابەتێک دەخوێندرێن و ئایا سوودی بۆ ژینگەی کارکردن لە بوارەکەیاندا هەیە یان نا. هەردوو ڕاهێنانی تیۆری و پراکتیکی پێویستە بۆ بازاڕی کار.
ئاماژەی بەوەشکرد: خەمی بەکارهێنانی خوێندنی زانکۆ لە حکومەتەکانی پێشوودا هەبووە، لە حکومەتی ئێستادا بەتایبەتی بە گرنگیدان بە چارەسەرکردنی بێکاریی دەرچووان، دەوام لە وەزارەتی هاریکاری و کار و چاودێری کۆمەڵایەتی دەستیپێکردووە، و ئەم نیگەرانییەش لە حکومەتدا بە جددی بەدوایدا دەگەڕێت. بۆ نمونە لە کۆبونەوەی ٨٥هەمین بڕیارنامەی شەشەمی ئەنجومەنی باڵای دامەزراندن، سەرۆک کۆمار بریکاری زانستی وەزارەتی زانست و توێژینەوە و تەکنەلۆجیای ئاگادارکردەوە کە بە هاوکاری وەزارەتی هاوکاری و کار و چاودێری کۆمەڵایەتی و دامودەزگاکانی تر، دەتوانرێت دەستبەجێ پاکێجێکی پێشنیار ئامادە بکرێت بۆ دەرچووانی بێکارانی بڕوانامەی ماستەر و دکتۆرا بۆ ئەنجامدانی کۆبوونەوەی گروپی کاری نیشتمانی خۆی بە ئامادەبوونی سەرجەم دامەزراوە ئەمیندارەکان بەڕێوەچوو، بڕیاردرا کە ئەمیندارەکان چاودێری هەموو ئەو توانایانە بکەن کە هەن بۆ چارەسەرکردنی کێشەکە و پێشنیاری پلانێکی کارا بکەن.
ناوبراو لە درێژەی قسەکانیدا وتی: دامەزراوە جیاوازەکان هاندانەکانی بیمە، باج، پەروەردەیی، ڕۆشنبیری و هتدیان جیاوازە، کە کۆمەڵگەی کرێکاری و بەرهەمهێنان ئاگاداری نییە، چونکە بە باشی ئاگادار نەکراونەتەوە. تەنانەت لە وەزارەتی تەعاون و کار و چاودێری کۆمەڵایەتیشدا بیمە و هاندانێکی باشی خاوەنکار و مەشق هەیە.
بریکاری دامەزراندن لە وەزارەتی هاریکاری و کار و چاودێری کۆمەڵایەتی ڕایدەگەیەنێت، وەزارەتی زانست و توێژینەوە و تەکنەلۆجیا ئەمساڵ ڕایدەگەیەنێت نزیکەی هەزار و 500 ناونیشانی ئەو بوارانە لابراون کە پێویستیان نەماوە لە بازاڕی کاردا، و دەڵێت: لە جێگری سەرۆکی زانستیدا، هەروەها کارەکان لە پەیوەندی نێوان پیشەسازی و زانکۆ دەستی پێکردووە و ئەمەش نیگەرانی حکومەت دەردەخات سەبارەت بە کێشەی بێکاری لەنێو دەرچووان.
کەریمی بیرانوەند دەشڵێت: لەمبارەیەوە لەڕێکخراوی تەکنیکی و پیشەیی دوو پڕۆژەی “نەخلێستان” و “خد” بەدواداچوونی بۆ دەکرێت، جگە لەوەی باس لە ئاڵوگۆڕی دەرچووان لە زانکۆی زانستە کارپێکراوەکان دەکرێت، کە هەرکەسێک دەست بە خوێندن بکات تێیدا ئەم بوارە لەلایەن لە کەرتی تایبەتدا، ئاڵوگۆڕی کاریش بەدواداچوونی بۆ دەکرێت. لە زۆرێک لە پارێزگاکانی وەک یەزد و کرمان، بازاڕی بۆرسەی کەرتی تایبەت لە مانشێتەکانی زانکۆکاندا بینراوە و لە ڕاستیدا هەوڵێکی گشتی لە دامەزراوەکاندا هەبووە بۆ تەرکیزکردن و نەهێشتنی ناتەبایی پێداویستییەکانی بازاڕ لەسەر بەرهەمی زانکۆکان.
