هەرچەندە لە ٦ مانگی ڕابردوودا بەهۆی سەقامگیری ڕێژەیی لە ئابووریی گەورە و کەمبوونەوەی هەڵاوسانی نرخی ئاڵوگۆڕی دراو، هەڵاوسانی چاوەڕوانکراو لە وڵاتدا کەمێک کەمیکردووە، بەڵام پاراستنی سەروەت و سامان یان بەرگری لە هەڵاوسان بابەتێکە کە لە ساڵانی ڕابردوودا باسی لێوە کراوە، بە تایبەتی دوای دابەزینی ئازادی بازاڕی بۆرسە لە مانگی ئابی ٢٠١٩ بووە هۆی ئەوەی هەندێک کەس ڕوو لە ڕێگا زۆر مەترسیدار و مەترسیدارەکانی وەبەرهێنان بکەن وەک وەبەرهێنانی پۆنزی. لێکۆڵینەوەکانی “فەرهیختەگان” دەریدەخەن لەماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا لانیکەم 7 پڕۆژەی پۆنزی لە وڵاتدا چالاک بوون و دوای گلەیی گشتی لەسەر ساختەکارییە بەربڵاوەکانیان، هەندێک لەو پرۆژانە و ساختەکارانە لەلایەن دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاساوە پچڕاون، بەڵام ئێستا بەشێک لە… ئەم پڕۆژانە فێڵبازەکان لە وڵاتدا چالاکن. نموونەیەکی بەرچاو لەوانە پڕۆژەی “لاکسۆن”ە کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە پارێزگای ئیلام چالاکە و وەک پڕۆژەکانی دیکەی پۆنزی پێدەچێت درەنگ یان درەنگ ئەم پڕۆژەیە زیانی ماددی و مەعنەوی قەرەبوو نەکراو بە خەڵک بگەیەنێت. بەداخەوە هەرچەندە هەموو ئەم پڕۆژە ساختەکارییانە بەهەمان شێوە خەڵک دەخەنە تەڵەوە و سەرەنجام موڵک و ماڵی وەبەرهێنەران دەدزێنن، بەڵام هێشتا دوای دوو دەیە لە چالاکیی “کۆمپانیای هەرەمی”، هەندێک کەس هێشتا متمانەیان بەو کۆمپانیایانە هەیە.

گۆڵدکوێستەکان بە جل و بەرگی گورگەوە

ڕەنگە بەسەرتدا هاتبێت کە یەکێک لە هاوڕێ کۆنەکانت یان خزمە ​​دوورەکانت، کە ماوەیەکی زۆرە نایناسیت، تەلەفۆنی بۆ کردیت و دوای سڵاوێکی گەرم و گوڕ و دۆستانە، کارێکی پڕ قازانج بەخشی پێشکەش کردیت! سەرەتای ساڵی ١٩٧٩ بوو کە چرپە و چرپەی سەرهەڵدانی ڕێگایەک بۆ بەدەستهێنانی داهاتی زۆر لە شارە جیاجیاکانی ئێران بیسترا. چالاکیەک بە ناوی “نێتۆرک مارکێتینگ” یان “نێتۆرک مارکێتینگ” کە ناچارت دەکرد بڕە پارەیەک بدەیت بۆ کڕینی بەرهەمێکی بێ بەها بۆ کۆمپانیایەک و ناساندنی ئەو کۆمپانیایە بە هاوڕێ و ناسیاوەکانت؛ دوو کەست دەناساند، ئەو دوو کەسەی کە دەتناساند هەریەکەیان دوو کەسیان دەناساند و بە هەمان شێوە ژمارەی کڕیارانی بەرهەمەکە بە شێوەیەکی ڕیزبەندی زیاد دەکات. هەریەک لەو کەسانەی کە لە ڕێگەی تۆوە بەرهەمەکە دەکڕن دەبنە پۆلی لاوەکیت، و تا خەڵک زیاتر بن، قازانج (کۆمیسیۆن)ی زیاترت دەست دەکەوێت. دوای چوار ساڵ لە ساڵی 1983، بەهۆی ئەو سکاڵا زۆرانەی کە دۆڕاوەکان لەسەر کۆمپانیای هەرەمی “گۆڵدکوێست” تۆماریان کردبوو، حکومەت چالاکییەکانی ئەو جۆرە کۆمپانیایانە قەدەغە کرد و خەڵکێکی زۆری دەستگیرکرد، بەڵام چالاکییە نایاساییەکانی ئەو کەسانە بەردەوام بوو تا دواجار لە ساڵانی نەوەدەکاندا لەگەڵ… the یاسا نوێیەکانی چەند کۆمپانیایەکی ئێرانی بە ناوی نوێ دەستیان بە چالاکییەکانیان کردەوە. ئەم کۆمپانیایانە هەوڵیان دەدا بە کڕین یان دانانی هێڵی بەرهەمهێنان و هەندێکجاریش بە هاوبەشیکردن لەگەڵ هەندێک کارگە، بەرهەمەکە ڕاستەوخۆ لە کارگەوە بگەیەننە بەکارهێنەران یان بازرگانەکانیان. بیرۆکەی خامەی ئەم جۆرە بەبازاڕکردنە سەرەتا سەرنجڕاکێش بوو؛ پلانەکە ئەوە بوو کە بەشێک لە تێچووی دابەشکردنەکە کەم بکرێتەوە بە نەهێشتنی ناوەندەکان. ئەو بڕە پارەیەی کە لە نەهێشتنی ناوەندەکان پاشەکەوت دەکرێت، وەک قازانجی “کۆمیسیۆن” بدرێت بە بازرگانانی ئەو کۆمپانیایانە. بەڵام بە کردەوە شاهیدی زۆر کێشە بووین لە جێبەجێکردنی ئەم پلانەدا، بە جۆرێک کە زۆرێک لە گەنجان هەموو سەرمایە و کاتی خۆیان بۆ ئەم چالاکییە تەرخان کرد و لە کۆتاییدا بە لەدەستدانی ژێرپۆلەکانیان بە هۆکاری جیاجیا، چەند ساڵێک لە ژیانیان لەدەستدا و چەندین دەیان ملیۆن تۆمانی پایتەختەکەیان لەدەستدا بەم پێیە ئێستا ئێمە بەرەوڕووی دوو گروپی کۆمپانیای هەرەمین. یەکەمیان کۆمپانیاکانی “نێتۆرک مارکێتینگ”ن، کە زۆربەیان بەدواداچوون بۆ مۆڵەتی کارکردن دەکەن لە بواری دابەشکردنی کاڵا و پێشکەشکردنی هەندێک خزمەتگوزاری لەڕێگەی پێکهێنانی ژێرپۆلی چالاکیی تۆڕەوە، گروپی دووەمیش ئەو کۆمپانیایانەن کە کۆمپانیای باوکیان لە دەرەوەی وڵاتدایە و بە بەڵێنی ئیغراکردن بۆ داهاتی دۆلار، سەرمایەی خەڵک ڕادەکێشن و دوای دامەزراندنی متمانەی ڕێژەیی، دەست دەکەن بە ڕاکردن.

٧ کۆمپانیای بەناوبانگی پەنزی لە ئێران

شێوازی کارکردنی زۆربەی ئەم کۆمپانیایانە ئەوەیە کە لە ڕێگەی هاوڕێیەک یان ناسیاوێکەوە بانگهێشت دەکرێیت بۆ کۆبوونەوەیەکی گرنگی بازرگانی. کاتێک دەگەیتە شوێنی کۆبوونەوەکە کە زۆرتر لۆبی هۆتێل و قاوەخانەکانە، دوای چاوەڕوانییەکی کورت ئۆتۆمبێلێکی لوکس دەگاتە دەستت و کەسێکی خۆڕازێنەر لێی دادەبەزێت و بەرەو ڕووت دێت. دیارە کۆبوونەوەکە تەواو فەرمی و جدییە؛ نوێنەرەکەت، کەسی پێشکەشکردنی کارەکە بە ڕێزەوە دەتناسێنێت، لەژێر نازناوی پرۆفیسۆر و دکتۆر و نازناوی دیکەی لەو جۆرە، هەروەها پرۆفیسۆری ئاماژەپێکراو خۆی ئامادە دەکات بۆ پێشکەشکردن و پێشکەشکردنی شێوازی ئەم چالاکییە. پێشکەشکار چۆنیەتی کارکردن لەم کۆمپانیایە بۆت ڕوون دەکاتەوە بەشێوەیەک کە ئەم کۆمپانیایە کۆمپانیایەکی وەبەرهێنانی متمانەپێکراو بێت لە وڵاتدا بۆ نمونە سویسرا یان ئەمریکا، وە وەبەرهێنان لە بازاڕە داراییە گەورەکانی جیهاندا دەکات، وەک ناسداک، فۆڕێکس، وۆڵ ستریت، یان لە دراوە کریپتۆکراوەکاندا.ئەو دەیکات. ئەم کۆمپانیایانە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ڕۆبۆتێکیان دیزاین کردووە کە بە کڕین و فرۆشتنی پشک یان وەبەرهێنان لە بازاڕی بۆرسەی نێودەوڵەتی یان دراوی کریپتۆ، مانگانە قازانجێکی دیاریکراوت پێدەبەخشێت کە لەسەدا چوار بۆ شەشە و بەهیچ شێوەیەک زەرەر ناکات! سەرەتا دەبێت لانیکەم هەزار دۆلار بدەیت بە کۆمپانیاکە بۆ ئەوەی ڕێگەت پێبدرێت ناوت تۆمار بکەیت.

“فهریختگان” لێکۆڵینه وه کانی سه باره ت به چالاکییه کانی کۆمپانیا جیاجیاکان ده ڕده که وێت که له ماوه ی ساڵانی ڕابردوودا لانیکه م حه وت پڕۆژه ی به ناوبانگی پۆنزی له ووڵاتدا ساخته کاری به ڕچاویان کردووه ، ته نها له پرۆژه ی پۆنزیی کۆمپانیای یونیک فاینانس که دوو ساڵ له مه وبه ڕ به هه وڵ و هه وڵه کانی… دامەزراوە ئەمنییەکان، ئێرانییەکان دەربارەی ئەوان هەشت هەزار ملیار تۆمانیان لەدەستداوە. بەڵام یونیک فاینانس کۆتایی چیرۆکەکە نییە، لە نێو کۆمپانیاکانی دیکەشدا کە لەم بوارەدا چالاک بوون و چالاکن، دەتوانین ناوە بەناوبانگەکانی وەک ٢- لاکسۆن، ٣- گۆچین، ٤- تیمۆن، ٥- ئەمازۆنسێڵ، ٦- دارایی ناوازە و 7- تریدلاند.

گورگەکان پارێزگا بێبەشەکانیان کردووەتە ئامانج

ڕوونە